Search blog.co.uk

  • SERAT DARMOGANDHUL

    SERATH DARMAGANDHUL.

    Carita adêge nagara Islam ing Dêmak bêdhahe nagara Majapahit kang
    salugune wiwite wong Jawa ninggal agama Buddha banjur salin agama
    Islam.
    (Kisah mengenai berdirinya Kerajaan Islam Demak dan runtuhnya
    Kerajaan Majapahit yang sebenarnya. Awal mulanya Orang Jawa
    Meninggalkan Agama Buddha dan Beralih pada Agama Islam)
    Gancaran basa Jawa ngoko.
    Babon asli tinggalane
    K.R.T. Tandhanagara, Surakarta.
    Cap-capan ingkang kaping sêkawan 1959
    Toko Buku "Sadu-Budi" Sala.

    BÊBUKA.
    Sinarkara sarjunireng galih, myat carita dipangikêtira, kiyai
    Kalamwadine, ing nguni anggêguru, puruhita mring Raden Budi,mangesthi
    amiluta, duta rehing guru, sru sêtya nglampahi dhawah,panggusthine
    tan mamang ing lair batin, pinindha lir Jawata.

    Satuduhe Raden Budi êning, pan ingêmbun pinusthi ing cipta, sumungkêm
    lair batine, tan etung lêbur luluh, pangesthine ing awal akhir,
    tinarimeng Bathara, sasêdyanya kabul, agung nugraheng Hyang Suksma,
    sinung ilham ing alam sahir myang kabir, dumadya auliya.
    Angawruhi sasmiteng Hyang Widdhi, pan biyasa mituhu susêtya, mring
    dhawuh wêling gurune, kêdah mêdharkên kawruh, karya suka pirêneng
    jalmi, mring sagung ahli sastra, tuladhaning kawruh, kyai Kalamwadi
    ngarang, sinung aran srat Darmagandhul jinilid, sinung têmbang
    macapat.
    Pan katêmben amaos kinteki, têmbang raras rum sêya prasaja, trêwaca
    wijang raose, mring tyas gung kumacêlu, yun darbeya miwah nimpêni,
    pinirit tinuladha, lêlêpiyanipun, sawusnya winaos tamat, linaksanan
    tinêdhak tinurun sungging, kinarya nglipur manah.
    Pan sinambi-sambi jagi panti, sasêlanira ngupaya têdha, kinarya cagak
    lênggahe, nggennya dama cinubluk, mung kinarya ngarêm-arêmi,
    tarimanireng badan, anganggur ngêthêkur, ngêbun-bun pasihaning Hyang,
    suprandene tan kalirên wayah siwi, sagotra minulyarja.
    Wus pinupus sumendhe ing takdir, pan sumarah kumambang karseng Hyang,
    ing lokhilmakful tulise, panitranira nuju, ping trilikur ri Tumpak
    manis, Ruwah Je warsanira, Sancaya kang windu, masa Nêm ringkêlnya
    Aryang, wuku Wukir sangkalanira ing warsi: wuk guna ngesthi Nata
    (taun Jawa 1830).

    [Bagian Pembukaan tidak diterjemahkan karena penterjemah tidak paham
    bahasa Jawa klasik]

    DARMAGANDHUL.

    Ing sawijining dina Darmagandhul matur marang Kalamwadi mangkene "Mau-
    maune kêpriye dene wong Jawa kok banjur padha ninggal agama Buddha
    salin agama Islam?"

    (Pada suatu hari bertanyalah Darmagandhul pada Kalamwadi sebagai
    berikut, "Asal mulanya bagaimana, kok orang Jawa meninggalkan Agama
    Buddha dan berubah menganut Agama Islam?")

    Wangsulane Ki Kalamwadi: "Aku dhewe iya ora pati ngrêti, nanging aku
    wis tau dikandhani guruku, ing mangka guruku kuwi iya kêna dipracaya,
    nyaritakake purwane wong Jawa padha ninggal agama Buddha banjur salin
    agama Rasul".

    (Jawabannya Ki Kalamwadi, "Saya sendiri juga tidak begitu mengerti,
    tapi saya sudah pernah diberi tahu oleh guru saya, selain itu guru
    saya itu juga bisa dipercaya, [Beliau] menceritakan asal mulanya
    orang Jawa meninggalkan Agama Buddha dan berganti menganut agama
    Rasul (Islam).")

    Ature Darmagandhul: "Banjur kapriye dongengane?"

    (Darmagandhul bertanya, "Bagaimana kalau begitu ceritanya?")

    Ki Kalamwadi banjur ngandika maneh: "Bab iki satêmêne iya prêlu
    dikandhakake, supaya wong kang ora ngrêti mula-bukane karêben ngrêti".

    (Ki Kalamwadi lalu berkata lagi, "Hal ini sesungguhnya juga perlu
    diungkapkan agar orang yang tidak tahu asal mulanya menjadi tahu.")

    Ing jaman kuna nagara Majapahit iku jênênge nagara Majalêngka, dene
    ênggone jênêng Majapahit iku, mung kanggo pasêmon, nanging kang
    durung ngrêti dêdongengane iya Majapahit iku wis jênêng sakawit. (1)
    Ing nagara Majalêngka kang jumênêng Nata wêkasan jêjuluk Prabu
    Brawijaya.

    (Pada zaman kuno, Kerajaan Majapahit itu namanya Kerajaan Majalengka,
    sedangkan nama Majapathit itu, hanya sebagai perumpamaan, tetapi bagi
    yang belum tahu ceritanya, Majapahit itu telah merupakan namanya
    semenjak awal. (1) Di Kerajaan Majapahit yang berkuasa sebagai Raja
    adalah Prabu Brawijaya.)

    Ing wêktu iku, Sang Prabu lagi kalimput panggalihe, Sang Prabu krama
    oleh Putri Cêmpa, (2) ing mangka Putri Cêmpa mau agamane Islam,
    sajrone lagi sih-sinihan, Sang Rêtna tansah matur marang Sang Nata,
    bab luruhe agama Islam, sabên marak, ora ana maneh kang diaturake,
    kajaba mung mulyakake agama Islam, nganti njalari katariking
    panggalihe Sang Prabu marang agama Islam mau.

    (Pada saat itu, Sang Prabu sedang dimabuk asmara, ia menikah dengan
    Putri Cempa, (2) karena Putri Cempa itu beragama Islam, maka saat
    sedang berdua-duaan, Sang Putri [selalu] berbicara pada sang Raja,
    mengenai agama Islam. Tiap kali berkata-kata, tidak ada hal lain yang
    dibicarakan, selain mengagung-agungkan agama Islam, sehingga
    menyebabkan tertariknya hati Sang Prabu akan agama Islam.)

    Ora antara suwe kaprênah pulunane Putri Cêmpa kang aran Sayid Rakhmat
    tinjo mênyang Majalêngka, sarta nyuwun idi marang Sang Nata,
    kaparênga anggêlarake sarengate agama Rasul.

    (Tidak berama lama datanglah pengikut Putri Cempa yang bernama Sayid
    Rakhmat ke Majalengka. Ia minta izin pada sang raja, untuk menggelar
    penyebaran agama Rasul (Islam).)

    Sang Prabu iya marêngake apa kang dadi panyuwune Sayid rakhmat mau.
    Sayid Rakhmat banjur kalakon dhêdhukuh ana Ngampeldênta ing Surabaya
    (3) anggêlarake agama Rasul. Ing kono banjur akeh para ngulama saka
    sabrang kang padha têka, para ngulama lan para maulana iku padha
    marêk sang Prabu ing Majalêngka, sarta padha nyuwun dhêdhukuh ing
    pasisir.

    (Sang Prabu juga mengabulkan apa yang diminta oleh Sayid Rakhmat itu.
    Sayid Rakhmat lalu mendirikan sebuah desa kecil (dukuh) di
    Ngampeldenta, Surabaya. Ia mengajar agama Islam di sana. Selanjutnya
    makin banyak para ulama dari seberang yang datang. Para ulama dan
    para maulana itu beramai-ramai menghadap sang raja di Majalengka,
    serta sama-sama meminta desa kecil di daerah pesisir.)

    Panyuwunan mangkono mau uga diparêngake dening Sang Nata. Suwe-suwe
    pangidhêp mangkono mau saya ngrêbda, wong Jawa banjur akeh bangêt
    kang padha agama Islam.

    (Permintaan tersebut juga dikabulkan oleh Sang Raja. Lama-lama
    perkampungan kecil semacam itu makin menjamur, orang Jawa makin
    banyak yang beragama Islam.)

    Sayid Kramat dadi gurune wong-wong kang wis ngrasuk agama Islam
    kabeh, dene panggonane ana ing Benang (4) bawah Tuban. Sayid Kramat
    iku maulana saka ing 'Arab têdhake Kanjêng Nabi Rasulu'llah, mula
    bisa dadi gurune wong Islam. Akeh wong Jawa kang padha kelu maguru
    marang Sayid Kramat. Wong Jawa ing pasisir lor sapangulon sapangetan
    padha ninggal agamane Buddha, banjur ngrasuk agama Rasul. Ing
    Blambangan sapangulon nganti tumêka ing Bantên, wonge uga padha kelu
    rêmbuge Sayid Kramat.

    (Sayid Kramat menjadi gurunya orang-orang yang sudah menganut agama
    Islam. Tempat menetapnya berada di Benang (juga disebut Bonang -
    penterjemah), Tuban. Sayid Kramat itu adalah pemuka agama yang
    berasal dari Arab, atau tempat kelahirannya Nabi Muhammad, sehingga
    dapat menjadi gurunya para penganut agama Islam. Banyak orang Jawa
    yang berguru pada Sayid Kramat. Orang Jawa di pesisir utara, baik
    bagian barat maupun timur, sama-sama meninggalkan agama Buddha dan
    berpindah masuk Islam. Dari Blambangan ke arah barat hingga Banten,
    banyak orang yang telah mematuhi perkataan Sayid Kramat.)

    Mangka agama Buddha iku ana ing tanah Jawa wis kêlakon urip nganti
    sewu taun, dene wong-wonge padha manêmbah marang Budi Hawa. Budi iku
    Dzate Hyang Widdhi, Hawa iku karêping hati, manusa ora bisa apa- apa,
    bisane mung sadarma nglakoni, budi kang ngobahake.

    (Pada saat itu agama Buddha telah dianut di tanah Jawa selama seribu
    tahun, para penganutnya menyembah pada Budi Hawa. Budi adalah Zat
    dari Hyang Widdhi, sedangkan Hawa itu adalah kehendak hati. Manusia
    itu tidak dapat berbuat apa-apa selain berusaha menjalankan, tetapi
    budi yang mengubah segalanya.)

    Sang Prabu Brawijaya kagungan putra kakung kang patutan saka Putri
    Bangsa Cina, miyose putra mau ana ing Palembang, diparingi têtêngêr
    Raden Patah.

    (Raja Brawijaya memiliki putra dari seorang putri berkebangsaan Cina.
    Putranya itu lahir di Palembang, dan diberi nama Raden Patah.)

    Barêng Raden Patah wis diwasa, sowan ingkang rama, nganti sadhereke
    seje rama tunggal ibu, arane Raden Kusen. Satêkane Majalêngka Sang
    Prabu kewran panggalihe ênggone arêp maringi sêsêbutan marang
    putrane, awit yen miturut lêluri saka ingkang rama, Jawa Buddha
    agamane, yen nglêluri lêluhur kuna, putraning Nata kang pambabare ana
    ing gunung, sêsêbutane Bambang.

    (Tatkala Raden Patah sudah dewasa, ia mengunjungi ayahnya. Ia
    memiliki saudara lain ibu yang bernama Raden Kusen. Setibanya di
    Majalengka Sang Prabu bingung hatinya untuk memberi nama pada
    puteranya. Sebab menurut tradisi leluhur Jawa yang beragama Buddha,
    putra raja yang lahir di gunung, disebut Bambang.)

    Yen miturut ibu, sêsêbutane: Kaotiang, dene yen wong 'Arab sêsêbutane
    Sayid utawa Sarib. Sang Prabu banjur nimbali patih sarta para nayaka,
    padha dipundhuti têtimbangan ênggone arêp maringi sêsêbutan ingkang
    putra mau. Saka ature Patih, yen miturut lêluhur kuna putrane Sang
    Prabu mau disêbut Bambang, nanging sarehne ibune bangsa Cina, prayoga
    disêbut Babah, têgêse pambabare ana nagara liya.

    (Kalau menurut ibunya, namanya adalah Kaotiang, yaitu kalau dalam
    bahasa Arab disebut Sayid atau Sarib. Sang Prabu lalu memanggip para
    patih dan pegawai kerajaan. Mereka diminta pendapatnya di dalam
    memberikan nama bagi putranya itu. Patih berkata bahwa kalau menurut
    leluhur zaman dahulu, anak raja itu seharusnya diberi nama Bambang,
    tetapi karena ibunya berkembangsaan Cina, maka seharusnya disebut
    Babah, yang artinya lahirnya ada di negara lain.)

    Ature Patih kang mangkono mau, para nayaka uga padha mupakat, mula
    Sang Nata iya banjur dhawuh marang padha wadya, yen putra Nata kang
    miyos ana ing Palembang iku diparingi sêsêbutan lan asma Babah Patah.
    Katêlah nganti tumêka saprene, yen blastêran Cina lan Jawa sêsêbutane
    Babah.

    (Pendapat sang patih tersebut juga disepakati oleh para pegawai
    kerajaan. Oleh karenanya sang raja mengumumkan bahwa putranya itu
    yang lahir di Palembang, diberi nama Babah Patah. Hingga sampai
    sekarang, orang yang berdarah campuran Cina dan Jawa diberi nama
    Babah.)

    Ing nalika samana, Babah Patah wêdi yen ora nglakoni dhawuhe ingkang
    rama, mulane katone iya sênêng, sênênge mau amung kanggo samudana
    bae, mungguh satêmêne ora sênêng bangêt ênggone diparingi sêsêbutan
    Babah iku.

    (Babah Patah, takut kalau tidak mematuhi sabda bapaknya, karena itu
    bersikap seolah-olah senang. Padahal ia tidak benar-benar senang-
    senang diberi nama Babah.)

    Ing nalika iku Babah Patah banjur jinunjung dadi Bupati ing Dêmak,
    madanani para bupati urut pasisir Dêmak sapangulon, sarta Babah Patah
    dipalakramakake oleh ing Ngampelgadhing, kabênêr wayahe kiyai Agêng
    Ngampel.

    (Kemudian Babah Patah diangkat menjadi bupati di Demak, untuk
    mengepalai para bupati di pesisir Demak ke arah barat. Babah Patah
    lalu diperintahkan untuk berguru di Ngampelgadhing, yang kebetulan
    dikepalai oleh Kyai Ageng Ngampel.)

    Barêng wis sawatara masa, banjur boyong marang Dêmak, ana ing desa
    Bintara, sarta sarehne Babah Patah nalika ana ing Palembang agamane
    wis Islam, anane ing Dêmak didhawuhi nglêstarekake agamane, dene
    Raden Kusen ing nalika iku jinunjung dadi Adipati ana ing Têrung (5),
    pinaringan nama sarta sêsêbutan Raden Arya Pêcattandha.

    (Ketika waktunya telah tiba, ia pindah ke Demak, yakni ke desa
    Bintara. Sebetulnya Babah Patah telah beragama Islam saat di
    Palembang. Oleh sebab itu, tatkala telah berada di Demak, ia
    diperintahkan untuk melestarikan agamanya. Sedangkan Raden Kusen
    diangkat menjadi adipati di Terung, dan diberi gelar Raden Arya
    Pecattandha.)

    Suwening suwe sarak Rasul saya ngrêbda, para ngulama padha nyuwun
    pangkat sarta padha duwe sêsêbutan Sunan, Sunan iku têgêse budi,
    uwite kawruh kaelingan kang bêcik lan kang ala, yen wohe budi ngrêti
    marang kaelingan bêcik, iku wajib sinuwunan kawruhe ngelmu lair
    batin. Ing wêktu iku para ngulama budine bêcik-bêcik, durung padha
    duwe karêp kang cidra, isih padha cêgah dhahar sarta cêgah sare.

    (Makin lama agama Rasul makin menyebar luas, para ulama menjadi ingin
    memiliki gelar, dimana kemudian mereka digelari Sunan. Sunan itu
    artinya budi, pohon pengetahuan kesadaran pada yang baik dan buruk.
    Jika buah budi itu menyadari akan kebaikan, maka ia wajib menuntut
    ilmu lahir dan bathin. Pada saat itu para ulama masih memiliki hati
    yang baik, belum memiliki keinginan buruk, masih menahan diri dari
    makan dan tidur.)

    Sang Prabu Brawijaya kagungan panggalih, para ngulama sarake Buddha,
    kok nganggo sêsêbutan Sunan, lakune isih padha cêgah mangan, cêgah
    turu. Yen sarak rasul, sirik cêgah mangan turu, mung nuruti rasaning
    lesan lan awak. Yen cêgah mangan rusak, Prabu Brawijaya uga banjur
    paring idi. Suwe-suwe agama Rasul saya sumêbar.

    (Sang Prabu Brawijaya jadi jatuh hati, para ulama itu dikiranya
    Buddha, tetapi kok disebut Sunan. Tingkah laku mereka masih menahan
    diri dari makan dan tidur. Apabila mengikuti rasul, maka mereka
    [seharusnya] bukan menahan diri dari makan dan tidur, melainkan hanya
    menuruti hawa nafsu keinginan. Tatkala kebiasaan menahan diri dari
    makan dan tidur telah rusak, tetapi Prabu Brawijaya telah terlanjur
    memberikan angin. Makin lama agama rasul makin menyebar.)

    Ing wêktu iku ana nalar kang aneh, ora kêna dikawruhi sarana netra
    karna sarta lesan, wêtune saka engêtan, jroning utêk iku yen diwarahi
    budi nyambut gawe, kang maca lan kang krungu nganggêp têmên lan ora,
    iya kudu ditimbang ing sabênêre, saiki isih ana wujuding patilasane,
    isih kêna dinyatakake, mula saka pangiraku iya nyata.

    (Pada saat itu ada peristiwa-peristiwa yang aneh yang tidak masuk
    akal. Peristiwa-peristiwa tersebut diketahui dari ingatan semata.
    Apabila membaca atau mendengar, maka perlu dipertimbangkan benar dan
    tidaknya. Tetapi karena sampai sekarang masih ada peninggalannya,
    maka menurut pendapatku hal tersebut benar-benar terjadi.)

    Dhek nalika samana Sunan Benang sumêdya tindak marang Kadhiri, kang
    ndherekake mung sakabat loro. Satêkane lor Kadhiri, iya iku ing tanah
    Kêrtasana, kêpalangan banyu, kali Brantas pinuju banjir. Sunan Benang
    sarta sakabate loro padha nyabrang, satêkane wetan kali banjur niti-
    niti agamane wong kono apa wis Islam, apa isih agama Budi.

    (Pada saat itu Sunan Benang bersiap-siap untuk mengunjungi Kediri,
    yang mengantarnya hanya dua orang sahabat. Ketika tiba di utara
    Kediri, yaitu di tanah Kertasana, mereka terhalang oleh air. Sungai
    Brantas saat itu kebetulan sedang banjir. Sunan Benang dan dua orang
    sahabatnya sama-sama menyeberang, dan ketika telah tiba di seberang
    ia mencari tahu apakah orang di sana telah beragama Islam, ataukah
    masih menganut agama Budi.)

    Ature Ki Bandar wong ing kono agamane Kalang, sarak Buddha mung
    sawatara, dene kang agama Rasul lagi bribik-bribik, wong ing kono
    akeh padha agama Kalang, mulyakake Bandung Bandawasa. Bandung
    dianggêp Nabine, yen pinuji dina Riyadi, wong-wong padha bêbarêngan
    mangan enak, padha sênêng-sênêng ana ing omah. Sunan Benang
    ngandika: "Yen ngono wong kene kabeh padha agama Gêdhah, Gêdhah iku
    ora irêng ora putih, tanah kene patut diarani Kutha Gêdhah".

    (Menurut Ki Bandar, orang di sana agamanya Kalang, bukan Buddha namun
    mirip, sedangkan agama Rasul masih sedikit sekali tersebarnya. Orang
    di sana yang sebagian besar beragama Kalang memuliakan Bandung
    Bandawasa. Bandung dianggap nabi mereka. Pada saat hari perayaan
    keagamaan mereka bersama-sama makan enak dan bersenang-senang di
    rumah. Sunan Benang berkata, "Jika begitu maka orang di sini sama-
    sama beragama Gedhah, Gedhah itu tidak hitam ataupun putih. Tempat
    ini pantas disebut Kutha Gedhah.")

    Ki Bandar matur: "Dhawuh pangandika panjênêngan, kula ingkang
    nêkseni". Tanah saloring kutha kadhiri banjur jênêng Kutha Gêdhah,
    nganti têkane saiki isih karan Kutha Gêdhah, nanging kang mangkono
    mau arang kang padha ngrêti mula-bukane.

    (Ki Bandar menjawab, "Baik, yang mulia, saya yang menjadi saksi."
    Tempat di bagian utara Kediri namanya mulai sekarang adalah Kutha
    Gedhah." Hingga saat ini masih disebut dengan Kutha Gedhah, tetapi
    orang jarang mengetahui asal mula nama tersebut.)

    Sunan Benang ngandika marang sakabate: "Kowe goleka banyu imbon
    mênyang padesan, kali iki isih banjir, banyune isih buthêk, yen
    diombe nglarani wêtêng, lan maneh iki wancine luhur, aku arêp wudhu,
    arêp salat".

    (Sunan Benang berkata pada sahabatnya, "Carilah air minum di desa,
    sungai masih banjir dan airnya keruh. Jika diminum maka akan
    menyebabkan sakit perut. Selain itu sudah waktunya salat Lohor. Saya
    mau wudhu untuk salat")

    Sakabate siji banjur lunga mênyang padesan arêp golek banyu, têkan
    ing desa Pathuk ana omah katone suwung ora ana wonge lanang, kang ana
    mung bocah prawan siji, wajah lagi arêp mêpêg birahi, ing wêktu iku
    lagi nênun. Sakabat têka sarta alon calathune: "mBok Nganten, kula
    nêdha toya imbon bêning rêsik". mBok Prawan kaget krungu swarane wong
    lanang, barêng noleh wêruh lanang sajak kaya santri, MBok Prawan
    salah cipta, pangrasane wong lanang arêp njêjawat, mêjanani marang
    dheweke, mula ênggone mangsuli nganggo têmbung saru: "nDika mêntas
    liwat kali têka ngangge ngarani njaluk banyu imbon, ngriki botên
    entên carane wong ngimbu banyu, kajaba uyuh kula niki imbon bêning,
    yen sampeyan ajêng ngombe".

    (Salah seorang sahabatnya lalu pergi ke desa mencari air minum. Ia
    sampai di desa Pathuk dan menjumpai rumah yang nampaknya tidak ada
    prianya. Yang ada hanya seorang gadis perawan menjelang dewasa,
    dimana saat itu ia sedang menenun. Sahabat Sunan Benang mendekat
    serta berkata perlahan, "Mbok Nganten (panggilan terhadap wanita
    dalam bahasa Jawa), saya minta air minum yang bening dan bersih."
    Gadis perawan itu terkejut mendengar suara pria, ketika menoleh ia
    melihat seorang pria yang nampaknya mirip santri. Gadis perawan
    tersebut salah sangka, ia mengira orang tersebut ingin menggodanya,
    maka dijawabnya dengan perkataan kotor, "Anda menyeberang sungai
    datang kemari untuk minta air minum. Di sini tidak ada air minum,
    selain air kencing saya yang bening, jika Anda ingin meminumnya.")

    Santri krungu têtêmbungan mangkono banjur lunga tanpa pamit lakune
    dirikatake sarta garundêlan turut dalan, satêkane ngarsane Sunan
    Benang banjur ngaturake lêlakone nalika golek banyu. Sunan Benang
    mirêng ature sakabate, bangêt dukane, nganti kawêtu pangandikane
    nyupatani, ing panggonan kono disabdakake larang banyu, prawane aja
    laki yen durung tuwa, sarta jakane aja rabi yen durung dadi jaka
    tuwa, barêng kêna dayaning pangandika mau, ing sanalika kali Brantas
    iline dadi cilik, iline banyu kang gêdhe nyimpang nrabas desa alas
    sawah lan patêgalan, akeh desa kang padha rusak, awit katrajang
    ilining banyu kali kang ngalih iline, kali kang maune iline gêdhe
    sanalika dadi asat. Nganti tumêka saprene tanah Gêdhah iku larang
    banyu, jaka lan prawane iya nganti kasep ênggone omah-omah. Sunan
    Benang têrus tindak mênyang Kadhiri.

    (Sang santri yang mendengar ucapan kotor itu pergi tanpa pamit dan
    jalannya dicepat-cepatkan. Ia menggerutu dalam hati dan menceritakan
    pengalamannya di hadapan Sunan Bonang. Ketika mendengar hal itu Sunan
    Bonang marah sekali, ia kemudian mengucapkan sumpah serapah pada
    warga desa tersebut. Tempat itu dikutuk agar susah mendapatkan air,
    para gadisnya akan terlambat menikah dan demikian pula kaum
    perjakanya. Sesudah kutukan tersebut diucapkan aliran Sungai Brantas
    menjadi kecil. Aliran sungai yang pada mulanya besar itu menyimpang
    dan membanjiri desa, sawah, dan ladang. Banyak desa yang rusak karena
    diterjang aliran sungai yang berpindah alirannya. Sungai yang pada
    mulanya deras alirannya itu menjadi surut. Hingga saat ini tempat
    tersebut menjadi susah air serta gadis dan perjakannya terlambat
    menikah. Sunan Benang melanjutkan perjalanannya ke Kediri.)

    Ing wêktu iki ana dhêmit jênênge Nyai Plêncing, iya iku dhêmit ing
    sumur Tanjungtani, tansah digubêl anak putune, padha wadul yen ana
    wong arane Sunan Benang, gawene nyikara marang para lêlêmbut, ngêndêl-
    êndêlake kaprawirane, kali kang saka Kadhiri disotake banjur asat
    sanalika, iline banjur salin dalan kang dudu mêsthine, mula akeh
    desa, alas, sawah sarta patêgalan, kang padha rusak, iya iku saka
    panggawene

    (Pada waktu itu ada seorang makhluk halus bernama Nyai Plencing,
    yakni makhluk halus yang berdiam di sumur Tanjungtani. Anak cucunya
    para berkeluh kesah padanya, mereka melaporkan tindakan orang bernama
    Sunan Benang yang kegemarannya menyiksa para makhluk halus serta
    memamerkan kesaktiannya. Sungai yang mengalir di Kediri dijadikan
    surut airnya serta berpindah alirannya ke arah lain yang tidak
    seharusnya. Sehingga banyak desa, hutan, sawah, dan ladang yang
    rusak. Semua itu akibat ulah Sunan Bonang.)

    Sunan Benang, kang uga ngêsotake wong ing kono, lanang wadon ngantiya
    kasep ênggone omah-omah, sarta kono disotake larang banyu sarta
    diêlih jênênge tanah aran Kutha Gêdhah, Sunan Benang dhêmêne salah
    gawe. Anak putune Nyai Plêncing padha ngajak supaya Nyai Plêncing
    gêlêma nêluh sarta ngrêridhu Sunan Benang, bisaa tumêka ing pati,
    dadi ora tansah ganggu gawe. Nyai Plêncing krungu wadule anak putune
    mangkono mau, enggal mangkat mêthukake lakune Sunan Benang, nanging
    dhêmit-dhêmit mau ora bisa nyêdhaki Sunan Benang, amarga rasane awake
    padha panas bangêt kaya diobong.

    (Sunan Bonang juga mengutuk orang di sana, gadis dan perjaka akan
    terlambat kawin. Sunan Benang itu kegemarannya bertindak salah. Anak
    cucu Nyai Plencing bersama-sama memohon Nyai Plencing agar bersedia
    menyantet Sunan Benang sampai mati dan tidak menganggu mereka lagi.
    Nyai Plencing yang mendengar keluh kesan anak cucunya itu, segera
    pergi menjumpai Sunan Benang. Tetapi makhluk-makhluk halus tersebut
    tidak dapat mendekati Sunan Benang, karena tubuh mereka serasa panas
    terbakar.)

    Dhêmit-dhêmit mau banjur padha mlayu marang Kadhiri, satêkane ing
    Kadhiri, matur marang ratune, ngaturake kahanane kabeh. ratune
    manggon ing Selabale. (6) Jênênge Buta Locaya, dene Selabale iku
    dununge ana sukune gunung Wilis. Buta Locaya iku patihe Sri Jayabaya,
    maune jênênge kiyai Daha, duwe adhi jênênge kiyai Daka. Kiyai daha
    iki cikal-bakal ing Kadhiri, barêng Sri Jayabaya rawuh, jênênge kiyai
    Daha dipundhut kanggo jênênge nagara, dheweke diparingi Buta Locaya,
    sarta banjur didadekake patihe Sang Prabu Jayabaya.

    (Makhluk-makhluk halus itu lalu lari ke Kediri. Ketika tiba di sana
    mereka melaporkan pada rajanya segala hal yang mereka alami. Raja
    makhluk halus itu berdiam di Selabale, namanya adalah Buta Locaya.
    Selabale itu letaknya ada di kaki gunung Wilis. Buta Locaya itu
    adalah patih Sri Jayabaya, dulu namanya adalah kyai Daha dan memiliki
    adik bernama Kyai Daka. Kyai Daha itu asal usulnya ada di Kediri.
    Pada saat Sri Jayabaya tiba di sana, nama Kyai Daha itu dijadikan
    nama negara dan ia kemudian diberi nama Buta Locaya dan dijadikan
    patih oleh Sang Prabu Jayabaya.)

    Buta iku têgêse: butêng utawa bodho, Lo têgêse kowe, caya têgêse:
    kêna dipracaya, kiyai Buta Locaya iku bodho, nanging têmên mantêp
    sêtya ing Gusti, mulane didadekake patih. Wiwite ana sêbutan kiyai,
    iya iku kiyai daha lan kiyai Daka, kiyai têgêse: ngayahi anak putune
    sarta wong-wong ing kanan keringe.

    (Buta itu artinya buteng atau bodoh, Lo itu artinya kamu, caya
    artinya bisa dipercaya. Sehingga Kyai Buta Locaya itu artinya bodoh,
    tetapi kawan yang setia dan patuh pada pimpinannya. Oleh karena itu
    ia dijadikan patih. Yang pertama kali bergelar kyai adalah Kyai Daha
    dan Kyai Daka. Kyai itu artinya mengayomi anak cucu dan orang-orang
    yang berada di kanan-kirinya.)

    Jêngkare Sri Narendra anjujug ing omahe kiyai Daka, ana ing kono Sang
    Prabu sawadya-balane disugata, mula sang Prabu asih bangêt marang
    kiyai Daka, jênênge kiyai Daka dipundhut kanggo jênêng desa, dene
    kiyai Daka banjur diparingi jênêng kiyai Tunggulwulung, sarta dadi
    senapatining pêrang.

    (Sang raja lalu menuju ke rumah Kyai Daka. Di sana Sang Prabu
    Jayabaya beserta seluruh pengikut dan pengawalnya disambut dengan
    meriah, sehingga sang raja sangat mengasihi Kyai Daka. Nama Kyai Daka
    dijadikan nama desa dan selain itu ia diberi gelar Kyai Tunggulwulung
    serta diangkat menjadi panglima perang.)

    Samuksane Sang Prabu Jayabaya lan putrane putri kang aran Ni Mas Ratu
    Pagêdhongan, Buta Locaya lan kiyai Tunggulwulung uga padha muksa; Ni
    Mas Ratu Pagêdhongan dadi ratuning dhêmit nusa Jawa, kuthane ana
    sagara kidul sarta jêjuluk Ni Mas Ratu Anginangin. Sakabehe lêlêmbut
    kang ana ing lautan dharatan sarta kanan keringe tanah Jawa, kabeh
    padha sumiwi marang Ni Mas Ratu Anginangin.
    Buta Locaya panggonane ana ing Selabale, dene kiyai Tunggulwulung ana
    ing gunung Kêlut, rumêksa kawah sarta lahar, yen lahar mêtu supaya
    ora gawe rusaking desa sarta liya-liyane.

    (Ketika Sang Prabu Jayabaya dan putrinya yang bernama Ni Mas Ratu
    Pagedhongan telah moksha, maka Buta Locaya dan Kyai Tunggulwulung
    juga ikut moksha. Ni Mas Ratu Pagedhongan menjadi ratu makhluk halus
    seluruh Jawa. Pusat kerajannya ada di laut selatan dan digelari Ni
    Mas Ratu Anginangin. Seluruh makhluk halus yang ada di lautan dan
    daratan serta juga kanan kiri Tanah Jawa bersama-sama takluk pada Ni
    Mas Ratu Anginangin. Buta Locaya kediamannya ada di Selabale,
    sedangkan Kyai Tunggulwulung ada di Gunung Kelut. Ia mengawasi dan
    dan lahar agar supaya saat lahar keluar tidak merusak desa dan lain
    sebagainya.)

    Ing wêktu iku kiyai Buta Locaya lagi lênggah ana ing kursi kêncana
    kang dilemeki kasur babut isi sari, sarta kinêbutan êlaring mêrak,
    diadhêp patihe aran Megamêndhung, lan putrane kakung loro uga padha
    ngadhêp, kang tuwa arane Panji Sêktidiguna, kang anom aran panji
    Sarilaut.

    (Waktu itu Kyai Buta Locaya sedang duduk di singgasananya yang
    dialasi kasur permadani. Datang mengahadap patihnya bernama
    Megamendhung dan dua putra tertuanya juga hadir. Yang lebih tua
    bernama Panji Sektiguna dan adiknya bernama Sarilaut.)

    Buta Locaya lagi ngandikan karo kang padha ngadhêp, kaget kasaru
    têkane Nyai Plêncing, ngrungkêbi pangkone, matur bab rusake tanah lor
    Kadhiri, sarta ngaturake yen kang gawe rusak iku, wong saka Tuban
    kang sumêdya lêlana mênyang Kadhiri, arane Sunan Benang. Nyai
    Plêncing ngaturake susahe para lêlêmbut sarta para manusa.

    (Buta Locaya sangat terkejut dengan laporan Nyai Plencing mengenai
    tingkah polah Sunan Benang yang merusak tanah di utara Kediri. Ia
    mengatakan bahwa Sunan Benang yang merusak itu orang dari Tuban yang
    berkelana ke Kediri. Nyai Plencing mengisahkan penderitaan para
    makhluk halus dan manusia.)

    Buta Locaya krungu wadule Nyai Plêncing mangkono mau bangêt dukane,
    sarirane nganti kaya gêni, sanalika banjur nimbali putra-wayahe sarta
    para jin pêri parajangan, didhawuhi nglawan Sunan Benang. Para
    lêlêmbut mau padha sikêp gêgaman pêrang, sarta lakune barêng karo
    angin, ora antara suwe lêlêmbut wis têkan ing saêloring
    desa Kukum, ing kono Buta Locaya banjur maujud manusa aran kiyai
    Sumbre, dene para lêlêmbut kang pirang-pirang ewu mau padha ora
    ngaton, kiyai Sumbre banjur ngadêg ana ing têngah dalan sangisoring
    wit sambi, ngadhang lakune Sunan Benang kang saka êlor.

    (Buta Locaya mendengar laporan Nyai Plencing itu menjadi sangat
    marah. Wajahnya menjadi merah padam bagaikan api. Ia segera memanggil
    anak-anaknya dan juga para makhluk halus jin serta peri. Ia mengajak
    mereka melawan Sunan Benang. Para makhluk halus itu bersiap-siap
    untuk perang. Mereka berjalan secepat angin, tidak berapa lama mereka
    tiba di utara desa Kukum, di sana Buta Locaya beralih wujud menjadi
    manusia yang bernama Kyai Sumbre. Ia kemudian berdiri di tengah
    jalan, di bawah pohon sambi, menghadang perjalanan Sunan Benang dari
    utara.)

    Ora antara suwe têkane Sunan Benang saka lor, Sunan Benang wis ora
    kasamaran yen kang ngadêg ana sangisoring wit sambi iku ratuning
    dhêmit, sumêdya ganggu gawe, katitik saka awake panas kaya mawa. Dene
    lêlêmbut kang pirang-pirang ewu mau padha sumingkir adoh, ora bêtah
    kêna prabawane Sunan Benang. Mangkono uga Sunan Benang uga ora bêtah
    cêdhak karo kiyai Sumbre, amarga kaya dene cêdhak mawa, kiyai Sumbre
    mangkono uga.

    (Tidak lama kemudian, Sunang Bonang datang dari arah utara. Ia sudah
    mengetahui bahwa yang berdiri di bawah pohon itu rajanya makhluk
    halus yang terlah bersiap-siap untuk menganggu dirinya. Dimana hal
    itu diketahui dari hawa panas yang keluar dari makhluk halus
    tersebut. Para makhluk halus yang berjumlah banyak tersebut bersama-
    sama menyingkir jauh-jauh karena tidak tahan dengan hawa kekuatan
    Sunan Bonang. Namun Sunan Bonang juga tidak tahan berada di dekat
    Kyai Sumbre, karena kemanapun Sunan Bonang menyingkir, maka Kyai
    Sumbre ada di tempat itu pula.)

    Sakabat loro kang maune padha sumaput, banjur padha katisên, amarga
    kêna daya prabawane kiyai Sumbre.

    (Dua orang sahabat Sunan Bonang pingsan, karena kedinginan. Mereka
    tidak tahan terkena hawa kekuatan Kyai Sumbre.)

    Sunan Benang andangu marang kiyai Sumbre: "Buta Locaya! Kowe kok
    mêthukake lakuku, sarta nganggo jênêng Sumbre, kowe apa padha
    slamêt?".

    (Sunan Bonang menegur Kyai Sumbre, "Buta Locaya! Kamu menghadang
    jalanku, serta menyamar sebagai Sumbre. Apa kamu cari mati?")

    Buta Locaya kaget bangêt dene Sunan Benang ngrêtos jênênge dheweke,
    dadi dheweke kawanguran karêpe, wusana banjur matur marang Sunan
    Benang: "Kados pundi dene paduka sagêd mangrêtos manawi kula punika
    Buta Locaya?".

    (Buta Locaya terkejut bukan main, karena Sunan Bonang mengetahui
    namanya, sehingga ia merasa ketahuan rahasianya. Lalu bertanyalah ia
    pada Sunan Bonang, "Darimana Anda dapat mengetahui bahwa saya adalah
    Buta Locaya?")

    Sunan Benang ngandika: "Aku ora kasamaran, aku ngrêti yen kowe
    ratuning dhêmit Kadhiri, jênêngmu Buta Locaya.".

    (Sunan Bonang berkata, "Aku tidak tertipu, aku tahu bahwa engkau
    adalah rajanya para makhluk halus di Kediri, namamu adalah Buta
    Locaya.")

    Kiyai Sumbre matur marang Sunan Benang: "Paduka punika tiyang punapa,
    dene mangangge pating gêdhabyah, dede pangagêm Jawi. Kados wangun
    walang kadung?".

    (Kyai Sumbre menjawab pada Sunan Bonang, "Anda itu orang mana, kok
    tingkah lakunya tidak sopan, beda dengan adat istiadat Jawa. Seperti
    belalang saja [loncat sini loncat sana.")

    Sunan Benang ngandika maneh: "Aku bangsa 'Arab, jênêngku Sayid
    Kramat, dene omahku ing Benang tanah Tuban, mungguh kang dadi sêdyaku
    arêp mênyang Kadhiri, pêrlu nonton patilasan kadhatone Sang Prabu
    Jayabaya, iku prênahe ana ing ngêndi?".

    (Sunan Bonang berkata lagi, "Aku orang Arab, namaku adalah Sayid
    Kramat, sedangkan rumah saya ada di Bonang, Tuban. Aku ke Kediri
    karena ingin melihat peninggalan istana Sang Prabu Jayabaya. Istana
    tersebut dulunya berada di mana?")

    Buta Locaya banjur matur: "Wetan punika wastanipun dhusun Mênang (9),
    sadaya patilasan sampun sami sirna, kraton sarta pasanggrahanipun
    inggih sampun botên wontên, kraton utawi patamanan Bagendhawati
    ingkang kagungan Ni Mas Ratu Pagêdhongan inggih sampun sirna,
    pasanggrahan Wanacatur ugi sampun sirna, namung kantun namaning
    dhusun, sadaya wau sirnanipun kaurugan siti pasir sarta lahar saking
    rêdi Kêlut.

    (Buta Locaya menjawab, "Di sebelah timur itu, yakni di desa Menang,
    semua peninggalan telah musnah, istana serta tempat pesanggrahan juga
    telah tiada lagi. Istana dan taman istana Bagendhawati milik Ni Mas
    Ratu Pagedhongan juga telah musnah, pesanggrahan Wanacatur juga telah
    sirna, yang tertinggal adalah nama desa itu. Semua itu musnah
    tertimbun tanah pasir dan lahar dari gunung Kelut.)

    Kula badhe pitaken, paduka gêndhak sikara dhatêng anak putu Adam,
    nyabdakakên ingkang botên patut, prawan tuwa jaka tuwa, sarta ngêlih
    nami Kutha Gêdhah, ngêlih lepen, lajêng nyabdakakên ing ngriki awis
    toya, punika namanipun siya-siya botên surup, sikara tanpa dosa,
    saiba susahipun tiyang gêsang laki rabi sampun lungse, lajêng botên
    gampil pêncaripun titahing Latawalhujwa, makatên wau saking sabda
    paduka, sêpintên susahipun tiyang ingkang sami kêbênan, lepen Kadhiri
    ngalih panggenan mili nrajang dhusun, wana, sabin, pintên-pintên sami
    risak, ngriki paduka-sotakên, sêlaminipun awis toya, lepenipun asat,
    paduka sikara botên surup, nyikara tanpa prakara"

    (Sekarang saya hendak bertanya, Anda menyiksa anak cucu Adam,
    mengucapkan sesuatu yang tidak patut diucapkan. [Mengutuk] orang
    menjadi perawan dan perjaka tua, dan juga mengubah nama menjadi Kutha
    Gedhah, memindah aliran sungai, dan selanjutnya mengutuk bahwa di
    daerah ini akan susah air. Itu namanya tindakan yang tidak berguna,
    menyiksa orang lain yang tak bersalah, menyebabkan susahnya kehidupan
    orang lain. Lelaki susah menemukan jodohnya. Tindakan itu
    bertentangan dengan titah dari Latawalhujwa. Semua itu berasal dari
    kutukan Anda, begitu besarnya kesusahan orang yang kebanjiran. sungai
    Kediri berubah alirannya dan menerjang desa, hutan, sawah, berapa
    banyak yang rusak. Sedangkan di sini, Anda kutuk selamanya susah air,
    sungainya surut. Anda itu hanya menyiksa orang lain yang tidak
    bersalah.")

    Sunan Benang ngandika: "Mula ing kene tak-êlih jênêng Kutha Gêdhah,
    amarga wonge kene agamane ora irêng ora putih, têtêpe agama biru,
    sabab agama Kalang, mula tak-sotake larang banyu, aku njaluk banyu
    ora oleh, mula kaline banjur tak-êlih iline, kene kabeh tak sotake
    larang banyu, dene ênggonku ngêsotake prawan tuwa jaka tuwa, amarga
    kang tak jaluki banyu ora oleh iku, prawan baleg."

    (Sunan Bonang berkata, "Tempat ini aku ganti namanya menjadi Kutha
    Gedhah, karena orang di sini agamanya tidak hitam tidak putih,
    tepatnya agama biru, yakni agama Kalang. Aku kutuk susah air, karena
    saya minta air minum tidak boleh. Oleh karenanya, air sungainya saya
    rubah alirannya. Semua yang berada di sini saya kutuk susah air. Saya
    mengutuk agar orang di sini menjadi perawan dan perjaka tua, karena
    tidak bersedia memberikan saya air minum, yaitu gadis perawan kurang
    ajar itu.")

    Buta Locaya matur maneh: "Punika namanipun botên timbang kaliyan sot
    panjênêngan, botên sapintên lêpatipun, tur namung tiyang satunggal
    ingkang lêpat, nanging ingkang susah kok tiyang kathah sangêt, botên
    timbang kaliyan kukumipun, paduka punika namanipun damêl mlaratipun
    tiyang kathah, saupami konjuk Ingkang Kagungan Nagari, paduka inggih
    dipunukum mlarat ingkang langkung awrat, amargi ngrisakakên tanah,
    lah sapunika mugi panjênêngan-sotakên wangsulipun malih, ing ngriki
    sagêda mirah toya malih, sagêd dados asil panggêsangan laki rabi
    taksih alit lajêng mêncarakên titahipun Hyang Manon. Panjênêngan
    sanes Narendra têka ngarubiru agami, punika namanipun tiyang dahwen".

    (Buta Locaya berkata lagi, "Itu namanya orang yang tanpa
    pertimbangan. Kesalahan tidak seberapa, dan selain itu hanya satu
    orang yang bersalah, tetapi Anda telah membuat susah orang banyak
    sekali. Tidak sesuai dengan hukumannya. Anda itu namanya membuat
    susah orang banyak. Seandainya diketahui yang memiliki negara, maka
    Anda akan dihukum melarat sekali, karenanya merusak tanah. Sudah
    begini saja, Anda tarik kembali kutukan Anda. Di sini menjadi
    melimpah air kembali, sehingga bisa untuk bercocok tanah. Pria dan
    wanita dapat kembali menikah pada usia mudah, sesuai dengan titah
    dari Hyang Manon. Anda itu bukan Narendra (gelar Wisnu, mungkin yang
    dimaksud Tuhan - penterjemah), tetapi kok datang-datang mengharubiru
    agama. Itu namanya orang berengsek.")

    Sunan Benang ngandika: "Sanadyan kok-aturake Ratu Majalêngka aku ora
    wêdi".

    (Sunan Bonang berkata, "Meskipun kamu laporkan Raja Majalengka saya
    tidak takut.")

    Buta Locaya barêng krungu têmbung ora wêdi marang Ratu Majalêngka
    banjur mêtu nêpsune, calathune sêngol: "Rêmbag paduka niki dede
    rêmbage wong ahli praja, patute rêmbage tiyang entên ing bambon,
    ngêndêlake dumeh tiyang digdaya, mbok sampun sumakehan dumeh
    dipunkasihi Hyang Widdhi, sugih sanak malaekat, lajêng tumindak
    sakarsa-karsa botên toleh kalêpatan, siya dahwen sikara botên ngangge
    prakara, sanadyan ing tanah Jawi rak inggih wontên ingkang
    nglangkungi kaprawiran paduka, nanging sami ahli budi sarta ajrih
    sêsikuning Dewa, têbih saking ahli budi yen ngantos siya dhatêng
    sêsami nyikara tanpa prakara, punapa paduka punika tiyang tunggilipun
    Aji Saka, muride Ijajil.

    (Buta Locaya setelah mendengar bahwa Sunan Bonang tidak takut pada
    Raja Majalengka menjadi makin marah, kata-katanya menjadi
    keras, "Anda itu jelas sekali tidak mencerminkan seseorang yang
    bijaksana dan berbudi luhur, melainkan lebih tepat lagi disebut
    dengan gelandangan (bahasa asli apabila diterjemahkan secara harafiah
    adalah orang yang tinggal dalam rumah bambu- penterjemah). Beraninya
    hanya mengandalkan kesaktiannya. Bersikaplah rendah hati sehingga
    dikasihi oleh Hyang Widdhi, dikasihi oleh sahabat, dan bukannya
    bertindak semau-maunya sendiri dengan tidak melihat kesalahannya. Itu
    namanya orang jahat yang tidak menimbang dulu permasalahannya. Di
    tanah Jawa ini, khan banyak orang yang kesaktiannya melebihi Anda,
    namun semuanya itu berbudi luhur dan tidak berusaha mengungguli para
    dewa. Mereka sama sekali tidak menyiksa orang lain tanpa melihat
    kesalahannya terlebih dahulu. Mengapa Anda meniru Aji Saka, muridnya
    Ijajil?)

    Aji Saka dados Ratu tanah Jawi namung tigang taun lajêng minggat
    saking tanah Jawi, sumbêr toya ing Mêdhang saurutipun dipunbêkta
    minggat sadaya, Aji Saka tiyang saka Hindhu, paduka tiyang
    saking 'Arab, mila sami siya-siya dhatêng sêsami, sami damêl awising
    toya, paduka ngakên Sunan rak kêdah simpên budi luhur, damêl wilujêng
    dhatêng tiyang kathah, nanging kok jêbul botên makatên, wujud paduka
    niki jajil bêlis katingal, botên tahan digodha lare, lajêng mubal
    nêpsune gêlis duka, niku Sunan napa?

    (Aji Saka menjadi raja tanah Jawa, tetapi tiga tahun kemudian pergi
    meninggalkannya, sumber air yang ada di Medhang juga dibawanya pergi.
    Aji Saka orang dari India, sedangkan Anda adalah orang Arab, karena
    itu sama-sama tidak menghargai sesama manusia. Sama-sama membuat
    sulit air. Anda itu mengaku-ngaku sebagai Sunan, khan seharusnya
    berbudi luhur, menciptakan kebajikan bagi orang banyak, tetapi kok
    malah tingkah lakunya seperti itu. Anda itu seperti iblis tingkah
    lakunya. Tidak tahan digoda oleh anak kecil, lalu bangkit nafsu
    angkara murkanya. Sunan macam apa itu?)

    Yen pancen Sunaning jalma yêktos, mêsthi simpên budi luhur. Paduka
    niksa wong tanpa dosa, nggih niki margi paduka cilaka, tandhane
    paduka sapunika sampun jasa naraka jahanam, yen sampun dados, lajêng
    paduka-ênggeni piyambak, siram salêbêting kawah wedang ingkang umob
    mumpal-mumpal. Kula niki bangsaning lêlêmbut, sanes alam kaliyan
    manusa, ewadene kula taksih engêt dhatêng wilujêngipun manusa. Inggih
    sampun ta, sapunika sadaya ingkang risak kula-aturi mangsulakên
    malih, lepen ingkang asat lan panggenan ingkang sami katrajang toya
    kula-aturi mangsulakên kados sawaunipun, manawi panjênêngan botên
    karsa mangsulakên, sadaya manusa Jawi ingkang Islam badhe sami kula-
    têluh kajêngipun pêjah sadaya, kula tamtu nyuwun bantu wadya bala
    dhatêng Kanjêng Ratu Ayu Anginangin ingkang wontên samodra kidul".

    (Kalau memang Anda sudah Sunan secara lahir bathin, maka seharusnya
    berbudi luhur. Anda menyiksa orang tanpa dosa, yaitu karena Anda
    dihina. Sehingga dengan demikian setelah ini Anda pantas masuk neraka
    jahanam. Kalau sudah mati, Anda akan tinggal di sana. Dimasukkan
    kawah air panas yang asapnya melimpah-limpah. Saya ini termasuk
    golongan makhluk halus, dan berbeda dengan kalian yang manusia.
    Karenanya saya ini masih ingat dengan kesejahteraan umat manusia. Ya
    sudah, apa yang sudah rusak saya minta untuk diperbaikik kembali.
    Sungai yang surut dan tempat yang rusak diterjang banjir, saya minta
    dikembalikan seperti asal mulanya. Jika Anda tidak bersedia
    mengembalikannya, semua orang Jawa yang sudah masuk Islam akan saya
    santet agar mati semua. Saya tentu juga akan minta bala bantuan dari
    Ratu Ayu Anginangin di laut selatan.")

    Sunan Benang barêng mirêng nêpsune Buta Locaya rumaos lupute, dene
    gawe kasusahan warna-warna, nyikara wong kang ora dosa, mula banjur
    ngandika: "Buta Locaya! aku iki bangsa Sunan, ora kêna mbaleni
    caturku kang wus kawêtu, besuk yen wus limang atus taun, kali iki
    bisa bali kaya mau-maune".

    (Sunan Bonang setelah mendengar nasehat Buta Locaya jadi menyadari
    kesalahannya karena telah menyebabkan kesengsaraan banyak orang, maka
    berkatalah ia, "Buta Locaya, saya ini Sunan, tidak dapat menarik
    kembali ucapanku yang sudah keluar, besok jika telah genap lima ratus
    tahun, maka sungai ini kembali seperti semula.")

    Buta Locaya barêng krungu kêsagahane Sunan Benang, banjur nêpsu
    maneh, nuli matur marang Sunan Benang: "Kêdah paduka-wangsulna
    sapunika, yen botên sagêd, paduka kula-banda".

    (Buta Locaya setelah mendengar penolakan Sunan Bonang menjadi marah
    kembali, ia mengancam Sunan Bonang, "Harus dikembalikan sekarang
    juga, jika tidak bisa, maka Anda saya tahan di sini.")

    Sunan Benang ngandika marang Buta Locaya: "Wis kowe ora kêna
    mangsuli, aku pamit nyimpang mangetan, woh sambi iki tak-jênêngake
    cacil, dene kok kaya bocah cilik padha tukaran, dhêmit lan wong
    pêcicilan rêbut bênêr ngadu kawruh prakara rusaking tanah, sarta
    susahe jalma lan dhêmit, dak-suwun marang Rabbana, woh sambi dadi
    warna loro kanggone, daginge dadiya asêm, wijine mêtuwa lêngane, asêm
    dadi pasêmoning ulat kêcut, dene dhêmit padu lan manusa, lênga têgêse
    dhêmit mlêlêng jalma lunga. Ing besuk dadiya pasêksen, yen aku padu
    karo kowe, lan wiwit saiki panggonan têtêmon iki, kang lor jênênge
    desa Singkal, ing kene desa ing Sumbre, dene panggonane balamu kang
    ana ing kidul iku jênênge desa Kawanguran".

    (Sunan Bonang berkata pada Buta Locaya, "Sudah, kamu tidak perlu
    mengajari aku, aku pamit mau ke Magetan, buah sambi ini aku sebut
    cacil, karena kok seperti anak kecil berkelahi. Makhluk halus dan
    manusia berkelahi mengadu pengetahuan masalah rusaknya tanah, serta
    kesengsaraan manusia dan makhluk halus. Saya akan minta pada Tuhan,
    buah sambi akan menjadi dua warna, dagingnya menjadi masam, bijinya
    agar keluar minyaknya. Asam itu menjadi lambang ulat masam, karena
    makhluk halus bertengkar dengan manusia. Minyak artinya makhluk halus
    menghalangi perginya manusia. Pada masa mendatang jadilah saksi kalau
    saya bertengkar dengan kamu. Dan mulai saat ini, tempat ini yang
    utara namanya desa Singkah, sedangkan yang di sini namanya Sumbre.
    Sedangkan tempat berkumpulnya pasukanmu di bagian selatan namanya
    dewa Kawanguran.")

    Sunan Benang sawuse ngandika mangkono banjur mlumpat marang wetan
    kali, katêlah nganti tumêka saprene ing tanah Kutha Gêdhah ana desa
    aran Kawanguran, Sumbre sarta Singkal, Kawanguran têgêse kawruhan,
    Singkal têgêse sêngkêl banjur nêmu akal.

    (Setelah berkata demikian, Sunan Bonang lalu melompat ke timur
    sungai. Hingga saat ini di Kutha Gedhah ada desa bernama Kawanguran,
    Sumbre, dan Singkal. Kawanguran artinya pengetathuan. Singkah artinya
    menemukan akal budi.)

    Buta Locaya nututi tindake Sunan Benang. Sunan Benang tindake têkan
    ing desa Bogêm, ana ing kono Sunan Benang mriksani rêca jaran, rêca
    mau awak siji êndhase loro, dene prênahe ana sangisoring wit
    trênggulun, wohe trênggulun mau akeh bangêt kang padha tiba nganti
    amblasah, Sunan Benang ngasta kudhi, rêca jaran êndhase digêmpal.

    (Buta Locaya mengikuti perginya Sunan Bonang. Sunan Bonang tiba di
    desa Bogem, di sana ia melihat ada patung kuda yang berbadan satu
    tetapi berkepala dua. Letaknya ada di bawah pohon trenggulun. Buah
    trenggulun itu banyak sekali hingga menggunung tinggi. Sunan Bonang
    lalu menghancurkan kepala patung kuda itu.)

    Buta Locaya barêng wêruh patrape Sunan Benang anggêmpal êndhasing
    rêca jaran, saya wuwuh nêpsune sarta mangkene wuwuse: "Punika
    yasanipun sang Prabu Jayabaya, kangge pralambang ing tekadipun wanita
    Jawi, benjing jaman Nusa Srênggi, sintên ingkang sumêrêp rêca punika,
    lajêng sami mangrêtos tekadipun para wanita Jawi"

    (Setelah melihat Sunan Bonang menghancurkan kepala patung kuda, maka
    bangkit kembali kemarahan Buta Locaya. Ia berkata, "Itu adalah
    peninggalan sang Prabu Jayabaya, sebagai lambang tekadnya wanita
    Jawa. Besok di jaman Nusa Srenggi, siapa saja yang melihat patung itu
    akan sama-sama memahami tekad para wanita Jawa.")

    Sunan Benang ngandika: "Kowe iku bangsa dhêmit kok wani padu karo
    manusa, jênênge dhêmit kêmênthus".

    (Sunan Bonang menjawab, "Kamu itu bangsa makhluk halus, kok berani
    bertengkar dengan manusia. Itu namanya makhluk halus sombong.")

    Buta Locaya mangsuli: "Inggih kaot punapa, ngriku Sunan, kula Ratu".

    (Buta Locaya berkata, "Lalu kenapa memangnya? Anda Sunan, saya raja.")

    Sunan Benang ngandika: "Woh trênggulun iki tak-jênêngake kênthos,
    dadiya pangeling-eling ing besuk, yen aku kêrêngan karo dhêmit
    kumênthus, prakara rusaking rêca".

    (Sunan Bonang berkata, "Buah trenggulun ini aku namakan kenthos,
    sehingga menjadi peringatan di masa mendatang kalau aku bertengkar
    dengan makhluk halus sombong masalah rusaknya patung.")

    Ki Kalamwadi ngandika: "Katêlah nganti saprene, woh trênggulun
    jênênge kênthos, awit saka sabdane Sunan Benang, iku pituture Raden
    Budi Sukardi, guruku".

    (Ki Kalamwadi menjelaskan, "Hingga sekarang, buah trenggulun namanya
    kenthos, karena berasal dari sabda Sunan Bonang. Itu adalah
    pemberitahuan dari guruku Raden Budi Sukardi.")

    Sunan Benang banjur tindak mangalor, barêng wis wanci asar, kêrsane
    arêp salat, sajabane desa kono ana sumur nanging ora ana timbane,
    sumure banjur digolingake, dene Sunan Benang sawise, nuli sagêd
    mundhut banyu kagêm wudhu banjur salat.

    (Sunan Bonang lalu pergi ke arah utara. Pada saat itu telah waktunya
    salat asar dan ia hendak menunaikan ibadah salat. Di luar desa itu
    ada sumur, tetapi tidak ada ember untuk menimba air, karena itu Sunan
    Bonang menggulingkan sumur itu sehingga ia bisa menggambil air dari
    dalamnya.)

    Ki Kalamwadi ngandika: "Katêlah nganti saprene sumur mau karane sumur
    Gumuling, Sunan Benang kang anggolingake, iku pituture Raden Budi
    guruku, êmbuh bênêr lupute".

    (Ki Kalamwadi menjelaskan, "Hingga saat ini sumur itu disebut sumur
    Gumuling. Sunan Bonang yang menggulingkannya. Itu katanya Raden Budi
    guruku, entah benar entah tidak.")

    Sunan Benang sawise salat banjur nêrusake tindake, satêkane desa
    Nyahen (10) ing kona ana rêca buta wadon, prênahe ana sangisoring wit
    dhadhap, wêktu iku dhadhape pinuju akeh bangêt kêmbange, sarta akeh
    kang tiba kanan keringe rêca buta mau, nganti katon abang mbêranang,
    saka akehe kêmbange kang tiba, Sunan Benang priksa rêca mau gumun
    bangêt, dene ana madhêp mangulon, dhuwure ana 16 kaki, ubênge
    bangkekane 10 kaki, saupama diêlih saka panggonane, yen dijunjung
    wong wolung atus ora kangkat, kajaba yen nganggo piranti, baune
    têngên rêca mau disêmpal dening Sunan Benang, bathuke dikrowak.

    (Setelah salat maka Sunan Bonang meneruskan perjalanannya, dan tiba
    di desa Nyahen. Di sana ada patung raksasa wanita yang terletak di
    bawah pohon dadap. Pada saat itu kebetulan pohon dadapnya sedang
    banya bunganya dan banyak yang berjatuhan di kanan dan kirinya patung
    raksasa itu sehingga nampak merah merona. Sunan Bonang melihat arca
    yang tingginya 16 kaki dan lingkarnya 10 kaki. Apabila diangkat orang
    800 juga masih belum terangkat. Bahu kanan patung tersebut
    dihancurkan oleh Sunan Bonang dan selain itu dahinya juga dirusak.)

    Buta Locaya wêruh yen Sunan Benang ngrusak rêca, dheweke nêpsu maneh,
    calathune: "Panjênêngan nyata tiyang dahwen, rêca buta bêcik-bêcik
    dirusak tanpa prakara, sa-niki awon warnine, ing mangka punika
    yasanipun Sang Prabu Jayabaya, lah asilipun punapa panjênêngan
    ngrisak rêca?"

    (Buta Locaya mengetahui tindakan Sunan Bonang merusak patung itu,
    timbul amarahnya kembali, "Anda itu benar-benar orang brengsek.
    Patung bagus-bagus kok dirusak tanpa sebab. Patung itu adalah
    peninggalan Sang Prabu Jayabaya, lalu mengapa Anda rusak?")

    Pangandikane Sunan Benang: "Mulane rêca iki tak-rusak, supaya aja
    dipundhi-pundhi dening wong akeh, aja tansah disajeni dikutugi, yen
    wong muji brahala iku jênênge kapir kupur lair batine kêsasar."

    (Jawaban Sunan Bonang, "Arca ini saya rusak supaya jangan disembah-
    sembah oleh orang banyak, supaya jangan dimantrai. Yang menyembah
    patung itu namanya kafir. Lahir dan bathinnya tersesat.")

    ****
    Sebagaimana ia mengajari orang lain, demikianlah hendaknya ia berbuat. Setelah
    ia dapat mengendalikan dirinya sendiri dengan baik, hendaklah ia melatih orang
    lain. Sesungguhnya amat sukar untuk mengendalikan diri sendiri.(DHAMMAPADA,
    syair 159)

    Oleh diri sendiri kejahatan dilakukan, oleh diri sendiri pula seseorang menjadi
    suci. Suci atau tidak suci tergantung pada diri sendiri. Tak seorangpun yang
    dapat mensucikan orang lain. (DHAMMAPADA, syair 165)

  • OBADIAH

    OBADIAH

    1:1: The vision of Obadiah. Thus saith the Lord GOD concerning Edom; We have heard a rumour from the LORD, and an ambassador is sent among the heathen, Arise ye, and let us rise up against her in battle.
    1:2: Behold, I have made thee small among the heathen: thou art greatly despised.
    1:3: The pride of thine heart hath deceived thee, thou that dwellest in the clefts of the rock, whose habitation is high; that saith in his heart, Who shall bring me down to the ground?
    1:4: Though thou exalt thyself as the eagle, and though thou set thy nest among the stars, thence will I bring thee down, saith the LORD.
    1:5: If thieves came to thee, if robbers by night, (how art thou cut off!) would they not have stolen till they had enough? if the grapegatherers came to thee, would they not leave some grapes?
    1:6: How are the things of Esau searched out! how are his hidden things sought up!
    1:7: All the men of thy confederacy have brought thee even to the border: the men that were at peace with thee have deceived thee, and prevailed against thee; they that eat thy bread have laid a wound under thee: there is none understanding in him.
    1:8: Shall I not in that day, saith the LORD, even destroy the wise men out of Edom, and understanding out of the mount of Esau?
    1:9: And thy mighty men, O Teman, shall be dismayed, to the end that every one of the mount of Esau may be cut off by slaughter.
    1:10: For thy violence against thy brother Jacob shame shall cover thee, and thou shalt be cut off for ever.
    1:11: In the day that thou stoodest on the other side, in the day that the strangers carried away captive his forces, and foreigners entered into his gates, and cast lots upon Jerusalem, even thou wast as one of them.
    1:12: But thou shouldest not have looked on the day of thy brother in the day that he became a stranger; neither shouldest thou have rejoiced over the children of Judah in the day of their destruction; neither shouldest thou have spoken proudly in the day of distress.
    1:13: Thou shouldest not have entered into the gate of my people in the day of their calamity; yea, thou shouldest not have looked on their affliction in the day of their calamity, nor have laid hands on their substance in the day of their calamity;
    1:14: Neither shouldest thou have stood in the crossway, to cut off those of his that did escape; neither shouldest thou have delivered up those of his that did remain in the day of distress.
    1:15: For the day of the LORD is near upon all the heathen: as thou hast done, it shall be done unto thee: thy reward shall return upon thine own head.
    1:16: For as ye have drunk upon my holy mountain, so shall all the heathen drink continually, yea, they shall drink, and they shall swallow down, and they shall be as though they had not been.
    1:17: But upon mount Zion shall be deliverance, and there shall be holiness; and the house of Jacob shall possess their possessions.
    1:18: And the house of Jacob shall be a fire, and the house of Joseph a flame, and the house of Esau for stubble, and they shall kindle in them, and devour them; and there shall not be any remaining of the house of Esau; for the LORD hath spoken it.
    1:19: And they of the south shall possess the mount of Esau; and they of the plain the Philistines: and they shall possess the fields of Ephraim, and the fields of Samaria: and Benjamin shall possess Gilead.
    1:20: And the captivity of this host of the children of Israel shall possess that of the Canaanites, even unto Zarephath; and the captivity of Jerusalem, which is in Sepharad, shall possess the cities of the south.
    1:21: And saviours shall come up on mount Zion to judge the mount of Esau; and the kingdom shall be the LORD's.

Footer:

The content of this website belongs to a private person, blog.co.uk is not responsible for the content of this website.